Gespreksavond  “Een consequente en rechtvaardige immigratiepolitiek”!?, georganiseerd door AZIZ en OCMW Zemst (voorzitter Tom Dehaene) op woensdag 28 maart 2012,

 

Inleiding

Erik Moens, ondervoorzitter, wijst op het Lokaal Opvang Initiatief van OCMW Zemst dat opvangplaatsen biedt voor 28 alleenstaande mannelijke asielzoekers.

Josée Goethals, voorzitter vzw AZIZ, koos voor de titel de letterlijke woorden van Jens Stoltenberg, de premier van Noorwegen, na de aanval van Breivig. Iedereen stemt in met deze uitspraak, alleen is er zware onenigheid over de realisatie.

De gespreksavond is nodig om uit te stijgen boven de eenzijdige problematische berichtgeving over immigratie. Aanvaarden we immigratie? Is immigratie nodig? Visie en maatregelen zijn nodig, maar met respect voor de internationale verdragen, de Europese richtlijnen en de nationale wetgeving. Rechtvaardigheid betekent met respect voor de fundamentele rechten van de mens. Xenofobie en populisme zijn geen basis omdat ze een samenleving verdelen.

 

Najima Lanjri, federaal parlementslid voor CD&V, begint met aan te tonen dat migratie een wereldwijd fenomeen is. Landen als Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten, Jordanië, Singapore en Saoedi-Arabië hebben de hoogste percentages van migranten. In Europa staat België op de 13de plaats. Migratie wordt gedreven  door ‘pull’ en ‘push’ factoren: economische motieven, conflicten en vervolgingen, grenzeloze liefde. Er zijn naar schatting 214 miljoen migranten, onder wie 15,4 miljoen vluchtelingen (ontheemden in hun eigen land niet meegerekend).

 

In België zijn nu ruim 10% inwoners van vreemde nationaliteit. Ze zijn ongelijk verdeeld over de gewesten: 30% in Brussel, 6,4% in Vlaanderen, 9,5% in Wallonië. In volgorde van aantal gaat het om Italianen, Fransen, Nederlanders, Marokkanen, Spanjaarden, Turken, Duitsers en Polen. De percentages variëren in de loop van de jaren en lopen parallel met andere Europese landen.

 

De migratie zoals we nu meemaken begon in België pas in de jaren 80 van de XX° eeuw. De arbeidsmigratiestop van 1974 stimuleerde de gezinshereniging; geleidelijk nam het aantal asielaanvragen toe. Asielmigratie verloopt in golven en in onmiskenbaar verband met grote conflicten. Al meerdere jaren staan Afghanistan, Irak, Guinee, Rusland, Kosovo en Somalië aan de top van asielaanvragen. Net zoals in de andere EU-landen eindigen slechts een 23 à 25% van die aanvragen met een statuut, ofwel als vluchteling volgens de Conventie van Genève (gebaseerd op persoonlijk gevaar) of als ‘bijkomend beschermde’ (gebaseerd op een algemene conflictsituatie). Ook economische problemen en gebrek aan betrouwbare sociale zekerheid zijn een push-factor, maar economisch factoren worden in asielaanvragen  niet aanvaard. Recent werken de EU en België met lijsten ‘van veilige landen’ en voor aanvragers uit die landen wordt de asielprocedure verkort tot 15 werkdagen.

 

De opvangcrisis die nu al 3 jaar duurt wordt toegeschreven aan te grote instroom, te lange procedures en te kleine uitstroom. In feite is de crisis een (voorspeld) gevolg van de wijziging van de asielprocedure in 2006 die niet meer toelaat dat asielzoekers na ‘ontvankelijkheid’ zelfstandig gaan wonen, maar hen voor de hele proceduretijd in materiële opvang houdt. De noodmaatregelen met ‘hotels’ en de dwangsommen hadden ongetwijfeld ook een aanzuigeffect.

 

Regularisatie waarbij aan mensen zonder geldige papieren een tijdelijke verblijfsvergunning wordt gegeven gebeurt voor gemiddeld een 10.000 personen per jaar. De regularisatiecampagne van 2009 regulariseerde ongeveer 32.500 personen in 2010 en 2011 samen. Regularisatie om medische redenen werd ingeperkt.

 

De recente strengere maatregelen voor uitwijsbeleid, gezinshereniging en visumaanvragen zijn bedoeld om de migratie af te remmen. Misschien zullen ze maar een tijdelijk effect hebben. Verwacht wordt dat de meer strenge eisen tenslotte toch een betere toekomst voor de herenigers zullen geven.

 

Didier Vanderslycke vertegenwoordigt KMS en AMOS Netwerk Christenen en Migratie en ook OR.C.A. Hij is spreekbuis voor de vluchtelingenorganisaties.

 

De impact van de migratie is groter dan de statistische cijfers aangeven.

De ingezeten bevolking reageert immers vanuit de lokale situatie en heeft niet geleerd om globaal te denken. Men is te weinig bewust van de wereldwijde oorzaken en bewegingen en is gefocust op lokale veranderingen, conflicten en sociale zekerheidsproblemen. Het merendeel van de migratie is arbeidsmigratie, omdat België een (relatief) gunstige economie heeft én omdat er hier - naast de legale arbeidsmarkt - veel illegale (zwarte) arbeid aangeboden wordt.

 

Fons Leroy, directeur van VDAB, voorspelt binnen 10 jaar 300.000 à 400.000 openblijvende vacatures! Hoe kan dit opgelost worden?

Ongetwijfeld mede door dwangmaatregelen en controles om illegale arbeid om te zetten in legale arbeid. Alsook door overeenkomsten met (niet- EU) herkomstlanden om in een kader van internationale samenwerking tijdelijke migratie voor onderwijs en arbeid te voorzien.

 

Migranten hebben een dubbele psychologie in zich: enerzijds blijven ze verbonden met de achterblijvers en hun herkomstland, anderzijds integreren ze zich geleidelijk in het aankomstland. Vluchtelingen zijn daarenboven vaak nog getraumatiseerd door de vervolgingen en conflictervaringen uit hun thuisland. Naast dit pretrauma krijgen velen hier te maken met posttrauma door de wantrouwende houding en ondervragingen en de kilheid van de opvang.

 

De politiek alleen is niet meer in staat om een migratiepolitiek te ontwikkelen, want men denkt alleen in een kader van ‘grenzenbeleid’. Overleg is geblokkeerd en het enige wat nog gebeurt zijn strengere ad hoc ingrepen. “De raffinaderij werkt niet meer. De enige oplossing is ze afbreken en een totaal nieuwe bouwen”.

Een nieuwe politiek met visie op het globale fenomeen, ruimer dan grenzenpolitiek en met overeenkomsten voor internationale samenwerking. Deze kan alleen tot stand komen als politici willen overleggen met actoren van de arbeidsmarkt, met ngo’s van vluchtelingenwerk en ontwikkelingswerk, en met internationale partners.

 

Vragen uit het publiek:

-          visie op terugkeer? In welke mate krijgt vrijwillige terugkeer een reële kans?

Lanjri: wel kans mits medewerking. Zoals in andere landen zou België een coach moeten invoeren die de asielzoeker van begin tot eind begeleidt.  

Reactie vanuit het publiek: als de coach vanaf het beging ook terugkeer moet vermelden zal dit nu lukken. Met de asielzoeker moet eerst een vertrouwensrelatie opgebouwd worden, los van het uitwijzingsbeleid.

Reactie Josée: Vluchtelingenwerk heeft een methodiek uitgewerkt om met asielzoekers tijdig te praten over mogelijke toekomstperspectieven.

-          Indië op lijst van veilige landen? En vrouwen die genitale verminking vrezen?

Lanjri: weliswaar verkorte procedure, maar wel mogelijkheid tot erkenning

-          Niet-EU burgers met Belgische nationaliteit zitten niet in de statistische cijfers.

Lanjri en Vanderslycke: het is een foute interpretatie om personen die de Belgische nationaliteit kregen, blijvend als ‘allochtoon’ of ‘migrant’ te bestempelen. Het proces van integratie wordt mee bepaald door de houding van de ingezetenen ten opzichte van mensen die integreren. Het onderscheid dat men maakt voor personen met Belgische nationaliteit maar van vreemde afkomst wijst op een attitude die hen blijvend als ‘vreemden / allochtonen’ beschouwt. Hoe lang ben je allochtoon? Levenslang? en tot in de hoeveelste generatie?

Hindernissen zijn er aan de 2 kanten. Kerkwerk had net een studiedag over ‘verdoken racisme’ m.a.w opmerkingen en houdingen die niet racistisch bedoeld zijn maar de andere als blijvend vreemd en anders beschouwen. 

-          Waarom krijgen mensen zonder papieren geen kans op regularisatie op voorwaarde van werk?

Lanjri: dit was onderdeel van de regularisatie in 2009. Dit kan niet systematisch herhaald worden wegens aanzuigeffect.

Vanderslycke: zwart werkcircuit wordt wel in stand gehouden.

-          Criminalisering van migranten? Mensen zijn niet ‘crimineel’ omdat ze geen legale papieren hebben. Humanitaire hulp aan mensen zonder papieren is niet crimineel. 

Lanjri en Vanderslycke: populisme doet het onderscheid vervagen tussen asielzoekers (legaal zolang ze in procedure zijn en geen ‘bevel tot grondgebied verlaten’ kregen) en criminelen. Criminelen (Belg of migrant) moeten bestraft worden.

-          Het migratieverhaal gaat niet alleen over statistiek en verwijdering.

Het gaat ook fundamenteel over integratie. Het huidige betoog is eenzijdig gericht op inburgering van de migranten, maar vraagt niets van de ingezetenen.

Lanjri: volledig akkoord. Aanwezigheid van meerdere culturen in onze samenleving is een feit. Samenleven in diversiteit kan en is een verrijking. Om te kunnen samenleven is er respect nodig voor elkaar en elkaars eigenheid, respect en naleven van universele normen en waarden (integratie), naleving van wetten en regels (assimilatie), volwaardige deelname aan maatschappelijk leven (participatie).

Vanderslycke: inderdaad, integratie kan alleen wanneer de deur voor integratie open gaat. Het beleid werkt veel te weinig aan acceptatie of openheid vanwege de ingezeten burgers. Nochtans zijn wederzijds respect, aanvaarding en samenwerking cruciaal opdat de samenleving de migratie zou kunnen verwerken.

 

Meteen een goede afsluiter: integratie is cruciaal voor aanvaarding van migratie.