Stand van zaken en actualiteiten

Actualiteiten

De oorlogen in het Midden-Oosten en in Afrika veroorzaken zeer veel vluchtelingen. In 2015 waren er wereldwijd ruim 60 miljoen mensen op de vlucht volgens UNHCR. Er kwamen ruim een miljoen vluchtelingen naar de EU-lidstaten.


Voor objectieve info geven we een samenvatting van wat MYRIA hierover schreef per 2016: http://www.myria.be/files/Myriadocs-1-NL-Europaincrisis.pdf, pag 30-32


Volgens Myria toont de EU twee gezichten: mensen die in de EU geraken ontvangen een relatief kwalitatieve opvang en bescherming (toch in de meeste landen), maar politiek probeert het te vermijden dat mensen toegang krijgen tot de EU als veilige haven.


De Europese Unie heeft in de laatste 20 jaar enorme vooruitgang gemaakt in de richting van een harmonisering van het grens- en asielbeleid van de lidstaten. Dat is verre van evident, want het zijn materies die in het hart liggen van het soevereine optreden van staten.

Een harmonisering van het EU-beleid moet de grote verschillen wegwerken op vlak van de procedures, opvang, de bescherming die gegeven wordt en de mogelijkheden tot integratie en participatie aan de samenleving. Zolang er verschillen zijn, zullen asielzoekers immers de keuze blijven maken om naar die landen te trekken waar ze denken de beste toekomst voor zichzelf en hun kinderen te kunnen uitbouwen.


Toch blijven er fundamentele problemen: de Schengen-afspraken over de grenzen, het Dublin-systeem dat bepaalt dat een asielaanvraag in het eerste land van aankomst moet gebeuren (ongeacht of de asielaanvrager naaste familie heeft in een ander EU-land), het Gemeenschappelijk Europees Asielsysteem (GEAS) dat nog geen solide constructie is.

De systemen steunen voornamelijk op de optelling van soevereine optredens van de verschillende lidstaten en zijn daardoor zeer kwetsbaar. Het systeem is maar zo sterk als de zwakste schakel. Er zijn geen effectieve mechanismen voor solidariteit en verbetering.


In 2015 slaagden de Europese lidstaten – met samen ruim 500 miljoen inwoners – er ook in het asielverzoek van meer dan 1,2 miljoen mensen te registreren en aan meer dan 330.000 mensen een beschermingsstatuut te geven. Er werden enorme inspanningen geleverd om opvangvoorzieningen te openen en om de nieuwe inwoners in de samenleving te integreren en te laten participeren (huisvesting, onderwijs, werk, etc).


De Europese Unie slaagde er echter niet in om met één stem te reageren op de uitzonderlijke vluchtelingensituatie van het najaar van 2015. De constructiefouten van het Europese systeem werden duidelijker en er tekenden zich ook breuklijnen af binnen Europa. De grensstaten van de EU willen niet langer de disproportionele verantwoordelijkheid dragen die ze in de wetteksten kregen. De bestemmingslanden van asielzoekers (zoals Duitsland bv) zijn het beu om het leeuwendeel van de effectieve asiellasten op te nemen. De Centraal-Europese lidstaten, zonder grote asieltraditie, houden onomwonden de boot af.


Het was niet mooi wat er allemaal gebeurde.

Doorheen Europa namen er lidstaten op hun niveau maatregelen om terug tijdelijke grenscontroles in te voeren en om het asiel- en migratiebeleid aan te scherpen. Maatregelen in het ene land hadden daarbij regelmatig een domino-effect op andere landen, waardoor het soms een neerwaartse spiraal leek op vlak van bescherming. Lidstaten beperkten verblijfsvergunningen voor erkende vluchtelingen in de tijd, voerden versnelde procedures in, breidden de mogelijkheden tot intrekking van status uit of namen strengere bepalingen op vlak van gezinshereniging aan. Hongarije voerde een forse verstrenging van het asielbeleid en een waar anti-vreemdelingenbeleid in. Ook Denemarken voerde een reeks verstrengingen door, waarbij vooral het afnemen van bezittingen van asielzoekers, wenkbrauwen deed fronsen. Oostenrijk voerde een quotum in door maar 80 asielaanvragen per dag te willen registreren en ook in België werd in de praktijk met daglimieten gewerkt. Daarbij kwam dat openbare veiligheid prioriteit nummer één werd in de EU na de terroristische aanslagen in Parijs en in Brussel, en ook dat leidde tot verstrengingen van het asiel- en migratiebeleid.

De Balkanroute werd volledig afgesloten door de sluiting van de grens tussen de voormalige Joegoslavische Republiek, Macedonië en Griekenland. De aankomsten in Europa daalden verder als gevolg van de EU-Turkije-deal waarbij de EU vluchtelingen die in Griekenland aankomen wil terugsturen naar Turkije. Griekenland en Italië lijken door hun ligging veroordeeld om onverantwoord veel bootvluchtelingen op te vangen.


De vluchtelingen zijn een wereldwijde problematiek. UNHCR geeft aan dat er in 2016 ruim 65 miljoen mensen op de vlucht zijn. 86% van hen zitten in arme en ontwikkelingslanden.

Myria is er van overtuigd dat alleen een grotere internationale solidariteit en een verdere Europeanisering van het grens- en asielbeleid een oplossing kunnen bieden.


Europa moet zijn eigen (mens)waardigheid en moreel gezag hoog houden. Een welvarende regio als het Europese continent moet zijn verantwoordelijkheid nemen in woorden en daden, en zijn internationale en eigen normen respecteren.

Vanuit overheidsstandpunt is het legitiem om een ongecontroleerde instroom van migranten en vluchtelingen in Europa te willen reguleren. Maar de EU mag niet – zoals het nu doet - de grenzen aftasten van wat internationaal en Europees toegelaten is op vlak van mensenrechten. Politiek eenzijdig gericht op migratie naar Europa indijken, is niet legitiem.


Turkije heeft als buurland van de oorlogen in Syrië en Irak, het grootste aantal ontheemden (die buiten hun eigen land zijn). Het is goed dat de EU financiële steun geeft aan Turkije om er het grote aantal te helpen opvangen. Maar Turkije heeft de Conventie van Genève niet geratificeerd en de vluchtelingen krijgen moeilijk effectieve toegang tot rechten.

De EU mag daar niet aan voorbijgaan door Turkije als een eerste land van asiel en een veilig derde land te beschouwen. De EU mag vluchtelingen die in Griekenland aankomen dus niet terugsturen naar Turkije.


Ondertussen publiceert IOM (International Organisation for Migration) in de Migration Newsdesk van 17-10-2016 een artikel van de Washington Post over hoe het eraan toe gaat in een van de Griekse nood-kampen:
‘We’re Never Getting Out of Here’: How Refugees Became Stranded in Greece: lees verder